| RODZAJE ZBRÓJ | HEŁMY | TARCZE |

brew pozorom zbroja to nie jeden kawałek metalu. Składa się z wielu części i każda z nich posiada własną nazwę. Kolejne części składowe zbroji płytowej przedstawiłem na rysunku poniżej.
W dziale "Galeria" znajdują się przykładowe grafiki poszczególnych części uzbrojenia oraz broni. Nie polecam jednak tym, którzy korzystają z wolnych łącz.

1. hełm
2. naramiennik
3. napierśnik (z tyłu naplecznik)
4. nałokietnik
5. zarękawie
6. fartuch
7. taszka
8. nakolanek (nakolannik)
9. nagolennica (nagolennik)
10. trzewik
11. rękawica
12. opacha
13. wspornik do kopii
14. płot

hełm (1) : O hełmie dokładniej rozpisałem się w rozdziale mu poświęconym, więc jedyne co tu napiszę, że jest to ochronne nakrycie głowy.

naramiennik (2) : W staropolski określany także jako miska. Składał się z dwóch płatów: przedniego i tylniego (tak zwanego skrzydła). W górnej jego części tuż przy szyi umieszczano zazwyczaj ustawioną sztorcem blachę zwaną płotem (13).

napierśnik (3) : Największa (prócz naplecznika) część zbroi płytowej. Czasami zakładany był jako jedyna jej część. W poźniejszych wiekach wzdłuż napierśnika (z góry na dół) biegł pas blachy (tzw. ość), który wzmacniał go na uszkodzenia.

nałokietnik (4) : chronił bardzo wrażliwy na uszkodzenia łokieć i stawy przedramienia.

rękawica (11) : Osłona dłoni i nadgarstków. Czasami łączono blachy tworząc grubą osłonę, która nosiła nazwę mitynki, lub też nitowano ze sobą łuski na skórze.

płot (14) : dzieki tej części zbroi ostrze broni ślizgającej się po napierśniku nie docierało do twarzy rycerza.

Reszta części składowych służy właściwie tylko do ochrony poszczególnych części ciała więc nie będę się nad nimi rozwodził. Prócz wyżej wymienionych, których nie umieściłem na rysunku, w skład zbroi można zaliczyć :

karwasze : Osłony przedramion składające się z łyżki i bransolety.

folgi : Metalowe pasy połączone sprężyście ze sobą w taki sposób, by odziany w zbroję mógł zginać ciało przy ruchu.

tarczka opachowa : Mały kawałek blachy osłaniający w zbroi płytowej pachę rycerza. saczek: ochrona na genitalia. Wykonana z blachy lub kolczugi.


Rodzaje zbrój :

| RODZAJE ZBRÓJ | HEŁMY | TARCZE |
anima : Półzbroja, której kirys zbudowany był w całości z nakładających się na siebie folg. Dzieki temu uzyskano lekkość i nie krępowała ruchów właściciela.

bajdana : Zbroja kolcza znana przede wszystkim na Rusi. Sporządzona ze splecionych żelaznych pierścieni o średnicy 2,5 cm (których w zbroi było około 10 tyś(!)). Długość ok. 80 cm, waga 6 kg. Czasami zakładano je na lekkie kolczugi wzmacniając ochronę.

brygantyna : Zbroja płytkowa używana w Europie od XIII do XV w. Składała się z płytek stalowych (10 x 25 cm [XIIIw] i 2,5 x 5 [XIV i XV w.]) nakładających się na siebie i przynitowanych do płótna. W wieku XV pojawiły się brygantyny z osłonami na nogi i ramiona. Czasami płytki metalu powlekano cyną by zapobiec korozji.

karacena : Polska zbroja łuskowa z XVII w. Wcześniej używana w legionach rzymskich. Łuski z brązu lub stali (późniejsze wersje) nawiercano i łączono ze sobą za pomocą rzemienia. Karacena składała się z napiersnika (mocowanego za pomocą szelek na plecach) i naplecznika. Czasami zbroje te dekorowano rozmaitymi wzorami pochodzącymi z mitologii. Na broję zarzucano czasami ozdobną skóre z lamparta. Używana przede wszystkim przez dowódców dla podkreślenia swojej władzy. Wśród naszych królów szczególnie przypadła do gustu Janowi III Sobieskiemu.

kolczuga :Zbroja w kształcie tuniki z krótkimi lub długimi (kaftan kolczy) rękawami, rzadko w skład kolczugi wchodziły nogawice. Sporządzona ze stalowych pierścieni splecionych ze sobą. Pierścienie wyrabiano z kutego lub ciągnionego drutu łącząc je " na styk", na "jeden gwóźdź" i na "dwa gwoźdźie " lub też skuwając ze sobą. Zbroje kolcze używane były przez Rzymian, Persów. Na wschodzie korzystali z niej muzułmanie (XV-XVIIIw.), w Europie zaś w: Polsce, Rusi, na Węgrzech i Litwie.

kirys : Zbroja składająca się z napierśnika i naplecznika. Obie części połączone były ze sobą za pomocą rzemienia na ramionach i w pasie. W XVIII w. powstały odziały używające wyłącznie tej osłony tzw. pułki kirasjerskie

pancerz : Pancerz właściwie nie jest rodzajem uzbrojenia, a raczej terminem określającym stosowanym do paru z nich (kolczuga, zbroja płytkowa, zbroja płytkowo-kolcza). Nie jest to bynajmniej zbroja płytowa, jak to czasami mylnie podają w literaturze np. "pancerz płytowy" - nie "płytowy" tylko "płytkowy". Jedna spółgłoska a znaczenie całkowicie inne.

przeszywanica : Miękka zbroja stosowana w Średniowieczu. Najczęściej w formie skórzanego, bądź płóciennego kaftana, zakładanego na ciało. Warstwy skóry (bądź płótna) zszywano ze sobą tworząc lekką i wytrzymałą zbroję, nie krępującą ruchów. W literaturze występuje czasami pod mylną nazwą "przeszywalnica".

zbroja bastardowa : Tą nazwą określano zbroje, które poddano przeróbce zależnie od potrzeb właściciela. Nie jest to więc rodzaj zbroi sensu stricto, tylko termin semantyczny.

zbroja kryta : Zbroja płytowa zbudowana z płyt pokrytych skórą lub tkaniną (podobnie jak brygantyna). Pierwsze model tych zbrój tworzyły płyty wszyte między dwie warstwy skór lub tkaniny. Zbroja tą często mylnie nazwywano lentnerem(niem. termin określający rodzaj kaftana).

zbroja lamelkowa (płytkowa) : Zbroja wykonana z płytek metalowych, rogowych, kościanych lub fiszbinowych połączonych ze sobą rzemykami lub sznurem. (przykładem były zbroje stosowane przez wojska japońskie)

zbroja łuskowa : Zbroja zbudowana z nakładających się na siebie płytek z rogu, kości lub metalu przynitowanych do skóry lub tkaniny. Znana już w starożytnym Rzymie i średniowieczu. (przykładem z.ł. jest karacena )

zbroja płytowa : Zbroja wykonana z płyt metalu zachodzących na siebie. Ciężka (ok 30 kg.) i niewygodna. W miejscu stawów, dla ułatwienia ruchów używano folg (p.w). Mimo swojej wagi była chętnie stosowana przez rycerstwo. Bardzo wytrzymała na ciosy, szczególnie bronią ciętą i obuchową, niestety nie wytrzymywała strzału z ciężkiej kuszy. Porada dla Panów Graczy : Takiej zbroi nie zakłada się w 20 sek. jak to zwykli czynić niektórzy, ani nie da się w niej wykonywać popisów akrobatycznych. Nieprawdą natomiast jest, że rycerz w takiej zbroi przewrócony na plecy był niczym chrząszcz i nie mógł się podnieść (Działo się tak natomiast w przypadku cięższej od niej zbroi turniejowej).

zbroja turniejowa : Najcięższa odmiana zbroi. Waga tego typu zbrój dochodziła nawet do 55 kg (!). Wyobraźcie sobie jak silny musiał być człowiek, którego w nią zakuto. Przeznaczona właściwie tylko dla jezdnych (mało kto potrafił machać w niej mieczem, dlatego raczej przesadzone są tzw. turnieje "na trzy" - czyli najpierw najazd kopią, a później walka wręcz.). Wykonana z płyt (czesto dwukrotnie grubszych niż w normalnych zbrojach). Musiała chronić rycerza w spotkaniu z kopią turniejową (która co prawda była stępiona na końcu, jednak poparta masą konia i rycerza mogła zabić).

zbroja zwierciadlana : Odmiana zbroi płytowej używana w Persji, Turcji i na Rusi. Pod zbroję zakładano najczęściej pikowany kaftan lub lekką kolczugę. Składała się z czterech wypolerowanych (stąd nazwa) płyt metalu umieszczanych z przodu, z tyłu i po bokach. Napierśnik (przeważnie wypukły) ornamentowano bogato złotem bądź srebrem. Zbroja ta stała się niejako stereotypem zbroi płytowej.